Gà Tây hoang dã cái đang tìm kiếm bạn tình để giao phối
Những con đực ra sức thể hiện bản thân
nhằm thu hút con cái
Giống như những người mua hàng,
con cái đặc biệt quan tâm đến chất lượng
và chỉ muốn những con đực thích hợp nhất gây giống với chúng
Mỗi con đực, để được chọn,
phải biểu diễn tiết mục đặc sắc nhất của mình
Thông qua việc chọn lựa bạn tình,
những con cái trở thành tác nhân
tạo nên sự biến đổi của hình dáng
và điệu bộ của con đực
theo hướng chúng thích
Con cái có lý do chính đáng để kén chọn
Trong thế giới động vật,
chúng phải gánh vác gánh nặng của việc sinh sản,
con đồi mồi cái này cũng vậy
Trong khi đóng góp của con đực cho quá trình tạo nên một sinh vật mới
chỉ khoảng một thìa cà phê nhỏ tinh trùng, thì con cái
đẻ hơn 500 trứng trong một mùa
Con cái mất rất nhiều thời gian cũng như công sức cho việc sinh sản
hơn bạn tình của chúng
Sự bất bình đẳng đó buộc chúng phải lựa chọn
ai được phép thụ tinh cho trứng của mình
Quá trình tạo trứng cơ bản giống như sự hút nước,
diễn ra trong vài tháng để hình thành các nguồn dự trữ
những chất giàu dinh dưỡng
Khi trứng hoàn thành,
con đực tìm mọi cách thuyết phục con cái
chọn chúng để giao phối
Ở một số loài chim, con cái có quyền hạn vô cùng lớn
Chúng thậm chí còn buộc con đực chứng tỏ hết khả năng của mình
thông qua những tiết mục chào đầu
Ví dụ, chim nhạn biển mái
đưa cho con đực một bài kiểm tra thực tế
Chúng chỉ chọn bạn tình có khả năng bắt cá tốt
Chim trống tán tỉnh con cái bằng một bữa yến tiệc
Nó mang đến cho chim mái một lượng thức ăn dư thừa
để chim mái sản xuất trứng
Lượng cá này, nhiều hơn một bữa ăn thông thường,
dùng để đánh giá
khả năng săn mồi của đối phương
Những tặng phẩm không đủ tiêu chuẩn,
nhỏ hơn 5cm được chấp nhận
Tương tự, một cống vật quá khổ có thể là biểu hiện
của một người đàn ông thiếu kinh nghiệm và không tinh ý
Chim nhạn biển cái cần một bạn tình đáng tin cậy có khả năng cung cấp thường xuyên
một lượng cá có thể kiểm soát được
Chỉ khi con đực chứng tỏ được mình,
nó mới được thực hiện phần còn lại
của cuộc thi - giao phối
Sau đó, vào mùa sinh sản, con cái mới biết rõ
bạn tình của mình có phải là sự lựa chọn chính xác hay không
Lúc này, khi những con chim con đói ăn,
khả năng đánh cá của con đực trở nên vô cùng quan trọng
Trong suốt nhiều ngày,
chim mái đứng canh gác cho chim con,
và nó cũng chờ đợi thức ăn từ chim trống
Giữa đàn chim chim đông đúc,
nó xác định ví trí gia đình mình nhờ tiếng kêu
Đối với loài chim biển này,
sự tồn tại của bầy chim con phụ thuộc vào quyết định chọn lựa
"người đàn ông siêng năng" ban đầu của chim mẹ
Còn với các loài chim sống trong đất liền, chim mái buộc chim trống
thể hiện nhiều khả năng khác nhau
Chim sâu, là một ví dụ,
đó là khả năng xây dựng một chiếc tổ vững chắc
Những con cái cẩn thận chỉ chọn lựa các con đực
có thể chứng tỏ được khả năng làm tổ của mình
Những cọng đầu tiên là phần khó buộc nhất,
và phải được xiết chặt nhất
bời chúng chịu sức nặng của cả chiếc tổ
Chim mái độc thân quan sát công việc thật tỉ mỉ
trước khi đưa ra quyết định
Vào đầu mùa làm tổ, các con chim trống
ra sức gây ấn tượng
nhưng một số con phải cố gắng hơn nữa
Khi phần móng hoàn thành,
chim trống háo hức chờ đợi chim mái kiểm tra
Chỉ những người thợ có tay nghề cao mới giành chiến thắng,
vì chúng có thể xây dựng một chiếc tổ kiên cố,
và an toàn
Khi đó, con chim trống được chọn, tiếp tục công việc
đan dệt "ngôi nhà" của mình
Khi nó hoàn thành, chim mái đậu vào tổ
và đẻ trứng
Sự lựa chọn sáng suốt của nó sẽ mang đến cho đàn con một nơi trú ngụ an toàn
Tại những vùng hồ nhiệt đới thuộc xích đạo,
những con cái đặt các con đực dưới một cuộc cạnh tranh đầy áp lực
Chất lượng của một con cá bảy màu đực thể hiện qua màu sắc của nó
Những con cái xanh xao tập trung ánh mắt vào các con đực
có màu cam nổi trội, một sắc tố được tổng hợp
từ nguồn thức ăn vi sinh vật của chúng
Màu cam có tác dụng thu hút đặc biệt,
giúp chúng tìm kiếm thức ăn, một khả năng mà các con cái mong muốn
di truyền cho đàn con của mình
Những con cá đực với màu cam rực rỡ, bơi qua lại
khoe khoang khả năng săn mồi của chúng
Nếu cá cái ấn tượng với một con đực nào đó,
nó cho phép cá đực áp sát mình,
và bắt đầu điệu nhảy ve vãn hình zig-zag
Cá cái hoàn toàn bị thuyết phục và đứng yên
Lắc phần vây bụng để lộ ra ống sinh dục,
con đực nhỏ chuẩn bị cho sự giao phối
Chỉ trong giây lát, con cái đã được thụ tinh
Vấn đề ở đây là quá trình cá cái chọn lựa bạn tình
đã dẫn đến một vài thay đổi cử chỉ phức tạp đáng kinh ngạc
Trong các khu rừng mưa nhiệt đới của đảo Irian Jaya,
đàn chim sẻ lều đực
tạo nên những khu vườn đầy màu sắc
Thế hệ con cháu của loài gà là những người vô cùng am hiểu nghệ thuật,
hào phóng dành tặng riêng các tác phẩm rực rỡ
cho đối phương của mình
Mỗi mùa sinh sản, chim trống xây dựng các chiếc lều rất công phu
Chúng được trang hoàng kèm với vô vàn sản vật tự nhiên đặc biệt,
nhằm thu hút sự chú ý
của những con chim mái đi ngang sang đây
Một vài con thực hiện công việc của mình tốt hơn phần còn lại
Đối với các con chim trống có bộ lông xỉn màu,
loại hình quảng cáo này đạt hiệu quả hơn
việc sử dụng bộ lông của mình
Nhờ đó, chim mái được thưởng thức
các món ngon vật lạ nhất từ trước đến nay
Khu trung tâm,
cột trụ rêu được bao phủ bởi một thiết kế biến đổi liên tục
Không ngừng trang hoàng cho căn nhà,
chim trống hy vọng tìm được kiểu mẫu có thể giành chiến thắng
Thậm chí lớp vỏ của bọ cánh cứng cũng được sắp xếp nhằm phản chiếu ánh sáng
và thu hút ánh mắt của chim mái
Cuối cùng, chim mái đáp xuống
với con chim trống có ngôi nhà rực rỡ và sáng tạo nhất
Tuy nhiên, có những con cái còn kén hơn
Mỗi con chim mái Manakin đuôi dài được quyền chọn lựa bạn tình
từ 80 chim trống,
và vắt cạn sức lực của chúng
Những con đực tạo thành nhiều nhóm nhảy cùng nhau,
con đực lông xanh này kết hợp với
một con đực khác giàu kinh nghiệm hơn nhằm học tập các vũ điệu
Nó mất nhiều năm tập luyện để nhận lại được
đôi lúc chỉ là mội cái nhìn thoáng qua
Nhưng nhảy múa là chưa đủ, con cái còn đánh giá con đực
qua khả năng ca hát cùng với nhau...
...chúng phát ra khoảng 4,000 tiếng kêu mỗi ngày
Hầu hết chúng đều thất bại
Chỉ có đội thứ 40 đây được ấn tượng với chim mái
và duy nhất con chim trống lớn hơn được chấp nhận giao phối
Đội chiến thắng phải mất hơn mười năm
ròng rã tập luyện mới đạt đến thành công
Đến cuối mùa sinh sản, chim trống sụt mất một phần tư
cân nặng của cơ thể,
đẩy nó tới ranh giới của sự sống chết
Mặc dù kiệt sức, nhưng chim trống đã được đền đáp xứng đáng
Trên những vùng đồng bằng rộng lớn thuộc Uganda,
linh dương cái đẩy các con đực thành nhiều nhóm
giống như chợ tình
Đây là một trong số đó
"khu đèn đỏ" dành cho loài linh dương Uganda
Nhưng tại đây,
những con đực sở hữu lãnh thổ riêng của mình
và chờ đợi các đợt viếng thăm của con cái
Chúng sinh sống cách xa nhau,
trong khi con cái rong ruổi trong các khu rừng cây bụi lớn,
và con đực, cứ hai lần mỗi năm, tập trung tại những vùng đất truyền thống
Do đó, khi đến mùa sinh sản,
con cái biết được chính xác nơi nó có thể tìm thấy con đực
Ở đây, chúng có thể chọn bạn tình từ hàng chục con đực
Mặc dù trông tất cả các con đực đều vô cùng hấp dẫn,
nhưng một số con có vị thế tốt hơn
Tốt nhất là khu vực trung tâm,
và đây chính là vị trí mọi con cái hướng tới
Do đó, các con đực đều muốn chiếm "điểm nóng" này,
nên chủ nhân của nó liên tục bị thách thức
Một con đực chỉ có khả năng
bảo vệ vị trí trung tâm trong vài ngày
Cuối cùng, một con đực lực lưỡng hơn sẽ lật đổ nó
và tiếp quản vùng đất
Lần này, nó đã đẩy lùi thành công người láng giềng cao ngạo
Đối với linh dương cái,
sự hấp dẫn của con đực không nằm ở
ngoại hình của nó, mà là mùi hương không cưỡng lại được
từ khu vực mà nó chiếm giữ
Mùi hăng nồng do nước tiểu
của bầy linh dương cái trước đây để lại
là dấu hiệu cho thấy đó là một con đực được ưa thích
Nước tiểu của con linh dương cái mới,
có mùi nước rau quả, chứa đầy hóc-môn giới tính
Con đực uy quyền nhất thưởng thức mùi hương đó bằng cách hít nó vào một khu vực nhạy cảm
nằm trên vòm miệng được gọi là cơ quan thụ cảm Jacobsen
Sau khi được chọn từ bầy linh dương đực,
nó từ tốn thực hiện bước tiếp theo của quá trình tán tỉnh...
và được sự đồng ý của con cái, nó bắt đầu thụ tinh cho bạn tình
Những phiên chợ tình như vậy
có các nhược điểm riêng
Bên trong tán lá rậm rạp của rừng cam Hy Lạp,
các con đực phô diễn khả năng tàn phá của chúng
Đây là loài ruồi dấm Địa Trung Hải,
những con cái bơm trứng của mình
vào bên trong các loài quả họ quýt,
và sự phát triển của ấu trùng sẽ làm hư thối chúng
Tập trung trên bề mặt lá,
mỗi con đực tiết ra một giọt hương ở sau đuôi
Đây là một chất kích thích nhằm thu hút con cái
Từ phần bụng, thông báo sẵn sàng và vị trí chính xác của con đực
được truyền đi khắp tán cây rậm rạp
Mùi hương này có thể lan xa đến hàng trăm mét
và nhanh chóng mời gọi con cái
Sự xuất hiện của con cái khiến con đực
đập cánh nhanh hơn
nhằm hướng luồng hương về phía con cái
Khi đã chọn được mùi hương ưa thích, con cái tìm đến nơi phát ra nó
và sự hiện diện của ruồi cái làm cho ruồi đực cuồng dại lên
Bởi sự xuất hiện của nó cho thấy
ruồi đực có cơ hội được giao phối
Tuy nhiên, cách thu hút bạn tình như vậy ẩn chứa nhiều mối nguy hiểm
Nó cũng thu hút những loài khác!
Những con ong bắp cày săn mồi lần theo mùi hương
được tiết ra từ con ruồi dấm đực
Các cặp đôi đang bận rộn giao phối là mục tiêu vô cùng dễ dàng
Nạn nhân bị cắt thành từng khúc và đem về tổ của ong bắp cày
Bên dưới mặt nước của vùng hồ Malawi, những con cá Cichlid vân xanh
đã giải quyết được vấn đề của việc quảng cáo bản thân
trong điều kiện môi trường không có gì nổi bật
Chúng thực hiện điều này nhờ phong cảnh
Trên bãi cát phẳng, tại các vị trí đặc biệt
mà cá cái thường hay lui tới, những con đực cạnh tranh
gây sự chú ý bằng lâu đài được làm bằng cát của mình
Mỗi gò cát giống như một gian hàng
của một khu chợ tình
Khi con cái chọn ra được những con đực
có sản phẩm ấn tượng nhất,
chúng sẽ tham gia vào một cuộc thi vô cùng gian nan,
cố gắng xây dựng tòa tháp quy mô hơn đối thủ
Con cái có rất nhiều sự lựa chọn,
bởi có tới 50 con đực ở đây,
và mỗi con đực cố sức thu hút con cái đẻ trứng vào gò cát của mình
Con cái cũng cần kiểm tra công trình để chắc chắn nó được bảo vệ tốt
Một con đực khỏe mạnh có thể ngăn chặn các đối thủ
muốn quấy rầy chúng hoặc có ý định đánh cắp trứng
Một số gò cát thật sự nổi bật hơn phần còn lại
Trong đại dương, các cặp tình nhân bận rộn giao phối rất dễ bị tấn công,
dó đó để giảm thiểu rủi ro,
công việc cần phải được thực hiện một cách nhanh chóng và hiệu quả
Chỉ có gò cát được xây dựng tốt mới có thể làm hài lòng con cái,
cái này không đạt yêu cầu
Khi con cái đã đưa ra sự lựa chọn của mình,
con đực chuẩn bị cho việc thụ tinh trứng,
một nhiệm vụ đòi hỏi sự khéo léo...
...giúp con cái thực hiện công việc dùng miệng ấp trứng
Sau khi đẻ một quả trứng, con cái chộp nó lại
bằng chiếc miệng ngậm đầy tinh trùng của con đực
Để thành công, quá trình này cần sự phối hợp đồng nhất
Đối với con cái, con đực này đã xong nhiệm vụ,
nó tiếp tục xây dựng "tòa tháp" trong khi cá cái chăm sóc cho đám trứng con
đến khi chúng nở
Một trong các phương cách cuối cùng
mà con cái chọn lựa bạn tình
diễn ra tại tầng đáy rừng Papua thuộc New Guinea
Loài thiên điểu Raggiana đực
Loài chim phô trương này
được hình thành qua nhiều thế hệ
trong nỗ lực làm hài lòng đàn chim cái
Không gian yên tĩnh của bình mình bị phá vỡ bởi tiếng kêu ồn ào của chúng,
và nhờ đó, chim mái có thể dễ dàng xác định vị trí của đàn chim đực
Chim mái ghé thăm lần lượt từng khu vực,
đánh giá các cá nhân thông qua màn biểu diễn của chúng
Sự xuất hiện của chim mái tạo ra sự phấn khích cao độ
Ở mỗi khu vực,
con đực đứng tại vị trí trung tâm,
nơi dễ dàng thu hút sự chú ý của chim mái hơn
Phải mất bảy năm để một con đực trưởng thành
và phát triển hoàn thiện bộ lông đẹp mê hồn
Ngược lại, chim mái có thể giao phối từ rất sớm
và có xu hướng đông hơn con đực
Những nhánh cây, sân khấu của chúng, được sử dụng suốt nhiều năm,
nhưng chỉ có con đực uy quyền mới được giữ vị trí đẹp nhất tại trung tâm sân khấu
Trong khu rừng cây trái phong phú,
con cái có thể nuôi dưỡng bầy chim con một mình,
còn con đực chỉ có tác dụng như một ngân hàng tình trùng
Sự độc lập cho phép chim mái tự do tiếp xúc với nhiều đối tượng
để chọn ra bạn tình hấp dẫn nhất
Mỗi thế hệ, con cái chỉ để ý đến một vài con đực xuất sắc...
...phần lớn phải chịu số phận không bao giờ được giao phối
Con đực này rất may mắn,
nhưng thậm chí, ngay cả khi giao phối,
nó cũng không thể chắc chắn,
nó có được làm cha của lứa chim con tiếp theo hay không
Và vẫn còn rất nhiều chiêu trò khi cuộc xung đột giới tính
bước vào một trận chiến mới, sự thụ thai
Dịch: Võ Mạnh Lân (vomanhlan3005@gmail.com)